Fotobijschrift: Onderzoekscoördinatoren Judith (links) en Bernadette
Heeft de specialistische jeugdhulp die we bieden duurzaam effect? Voelen gezinnen zich goed geholpen, ook op langere termijn? Welke elementen spelen hierin welke rol? Deze zorginhoudelijk en beleidsmatig relevante vragen willen Combinatie Jeugdzorg en Sterk Huis beantwoorden met het meerjarig onderzoek ‘Hoe gaat het later?’. Het onderzoek, mede gefinancierd door ZonMw, startte in september 2020 in samenwerking met de Academische Werkplaats Jeugd van Tranzo (Tilburg University). De dataverzameling, waaraan ook gezinnen van zorgorganisaties Oosterpoort en Maashorst deelnamen, werd in 2024 afgerond.
“In het onderzoek hebben we jongeren en hun ouders gevraagd naar de ervaren effecten”, zeggen onderzoekscoördinatoren Bernadette Janssen van Sterk Huis en Judith van Vugt van Combinatie Jeugdzorg. “Het ging om 88 gezinnen met kinderen tussen 6 en 16 jaar. Bijzonder is dat we ook naar de langere termijn hebben gekeken. We hebben op vier momenten gemeten: bij de start en afronding van de hulpverlening en 9 maanden en 1,5 jaar na afloop van de hulp.” Op deze vier momenten vulden ouders vragenlijsten in. Daarnaast zijn 17 verdiepende interviews gehouden met ouders en jongeren vanaf 10 jaar. “Via de vragenlijsten informeerden we naar de ontwikkelingen in het functioneren van kind, ouder en gezin. Bij ouders keken we specifiek naar de opvoedbelasting en ervaren veerkracht, en binnen het gezinsfunctioneren vooral naar interne conflicten.”
Blijvende vooruitgang bij kinderen, stabiliteit bij ouders
Bernadette: “Uit de vragenlijsten blijkt dat ouders in het functioneren van de kinderen een flinke verbetering zien tussen de start en de afronding van de hulp. Die verbetering houdt stand: ook na de hulpverlening ervaren ouders dat hun kinderen beter functioneren. Tijdens de hulpverlening ervaren ouders de opvoeding als minder belastend. Dat effect neemt na afronding van de hulp echter weer af. In veerkracht zien we weinig verandering. Veel ouders voelden zich bij de start, ondanks de hoge opvoedbelasting, al veerkrachtig en na afronding van de hulp blijft dat zo. Ook in ervaren gezinsconflicten zien ouders over de hele periode weinig verandering.”
Helpende en belemmerende elementen
Bernadette: “Uit de interviews komt naar voren dat de meeste ouders de hulp als positief hebben ervaren. Wat in gunstige zin bijdraagt aan het ervaren effect van de hulpverlening is een goede samenwerkingsrelatie met de hulpverlener. Een goede klik en het samen met de hulpverlener naar hetzelfde doel toewerken, is voor ouders heel belangrijk. Ook methodische elementen, zoals bepaalde therapie of specifieke hulpverlening bij het opvoeden, ervaren ouders als helpend. Judith: “Wat volgens ouders dan weer belemmerend werkt op de effectiviteit van de hulp zijn allerlei systeemfactoren. Bijvoorbeeld wachttijden, wisselingen van hulpverlener en het niet parallel lopen van hulp van verschillende aanbieders.”
Blijvende ondersteuning of vervolghulp vaak nodig
“Wat dossieronderzoek en de interviews ook naar voren brachten is dat een aanzienlijk deel van de gezinnen kwetsbaar blijft en vervolghulp nodig heeft voor het functioneren van kind, ouder of gezin. Ouders realiseren zich dat vaak na afronding goed”, zegt Judith. Bernadette: “Sommige ouders verwachten dat hun kind blijvend behoefte zal hebben aan ondersteuning. Anderen geven aan dat ze zelf vervolghulp nodig hebben om zich sterker te blijven voelen.” Judith: “Zeker niet alle kwetsbaarheden zitten in het opvoeden en opgroeien zelf. Soms hangen ervaren problemen sterk of mede samen met factoren op andere vlakken, zoals financiële problemen of de gevolgen van een complexe scheiding.”
Van praktijkervaringen naar verbeteringen
Bernadette, die promoveert op het onderzoek ‘Hoe gaat het later?’, is inmiddels bezig met de afronding van de data-analyse. Daarna vindt terugkoppeling van de uitkomsten plaats met de cliëntenraden, hulpverleners en beleidsmakers van Combinatie Jeugdzorg en Sterk Huis, gemeenten en de adviserende klankbordgroep. Bernadette hoopt eind 2026 de eindrapportage met aanbevelingen op te leveren. Judith: “Het is waardevol dat we de ervaringen uit de praktijk halen en die ook weer naar de ‘praktijk’ terugbrengen om de specialistische jeugdhulp verder te kunnen verbeteren. Want dat is het uiteindelijke doel."